W gmachu Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi wojewoda łódzki Jolanta Chełmińska trzykrotnym uderzeniem laską skautową, którą - jako niezawodny przyjaciel harcerstwa - została uhonorowana przez władze ZHP w 2009 roku,otworzyła wystawę "Stulecie łódzkiego harcerstwa 1912-2012". W wernisażu udział wzięli m.in. marszałek województwa łódzkiego Witold Stępień, wiceprezydent Łodzi Radosław Stępień, łódzki kurator oświaty Jan Kamiński, instruktorzy, harcerki i harcerze Chorągwi Łódzkiej ZHP, a otwarcie wystawy wpisano w grafik oficjalnych obchodów Święta Narodowego 3 Maja w Województwie Łódzkim. Na zakończenie spotkania uczestnicy podzielili się jubileuszowym harcerskim tortem.

Dwa lata temu harcerstwo obchodziło jubileusz swojego stulecia. Od 1910 r. rozwijało się ono we Lwowie, w Krakowie i innych miejscowościach w pozostającej pod zaborem austriackim Galicji. Bardziej niż w innych częściach Polski umożliwiały to warunki społeczne i polityczne tego regionu, stosunkowo duża jak na zabory autonomia.

Znacznie trudniejsze były początki łódzkiego harcerstwa. W zaborze rosyjskim, do którego docierali skauci-emisariusze z Galicji, przemycający egzemplarze pierwszego podręcznika skautowego „Skauting jako system wychowania młodzieży” - nie było swobody zrzeszania się. Wszystkie działania patriotycznie nastawionej polskiej młodzieży musiały odbywać się w całkowitej konspiracji przed władzami rosyjskimi.

Do pierwszych patroli skautowych wstępowali przede wszystkim członkowie i członkinie niepodległościowej organizacji „Zarzewie”. Z tego kręgu wywodził się pierwszy komendant skautów łódzkich Konstanty Zachert, który. wiosną 1912 r. zorganizował pierwszy w Łodzi kilkudniowy kurs instruktorski. Na jego zakończenie, w maju tego roku, w prywatnej szkole należącej do rodziców jednego z uczestników kursu Teodora Berlacha, przy ul. Ewangelickiej 9 (dzisiejsza ul. Roosevelta) odbył się egzamin i przyrzeczenie skautowe. Właśnie to wydarzenie traktujemy jako symboliczny początek łódzkiego skautingu.

Od pierwszego ślubowania skautowego w Łodzi mija właśnie sto lat. To skłania do refleksji nad historią łódzkiego harcerstwa. Wystawa „Stulecie łódzkiego harcerstwa,” prezentująca wybrane wydarzenia z dziejów harcerstwa w naszym regionie, może okazać się w tym pomocna. Opowiada o harcerstwie na ziemi łódzkiej – czyli w tych ośrodkach, które w różnym czasie, w różnym stopniu i zakresie korzystały z doświadczeń, opieki organizacyjnej oraz merytorycznej skautingu i harcerstwa łódzkiego. Najogólniej ujmując, możemy to odnieść do obszaru dzisiejszej Chorągwi Łódzkiej ZHP i województwa łódzkiego, chociaż w ciągu minionego stulecia różne były miejsca tych środowisk w ramach pierwszych organizacji harcerskich na naszych ziemiach i w strukturze Związku Harcerstwa Polskiego. Na wystawie można odnaleźć ślady kolejnych dekad minionego wieku – konspiracyjnych zbiórek pierwszych skautów, ich udziału w walce o niepodległość w latach 1914-1921, harcerskich zlotów i pracy drużyn w II Rzeczypospolitej. Są też panele poświęcone konspiracji i oporowi przeciwko niemieckiemu okupantowi w czasie II wojny światowej pokazujące działania Szarych Szeregów, w tym jednego z najprężniejszych hufców ula „Kominy” (taki kryptonim okupacyjny przyjęła Chorągiew Łódzka), czyli roju  "Korony" (kryptonim hufca Pabianice). Dalej możemy zobaczyć, że po wojnie, tak jak w całym kraju, odbudowano w naszym regionie harcerskie struktury - niestety, przygoda skończyła się w 1949 r. włączeniem harcerstwa do ZMP. Nie wszyscy się temu podporządkowali, w ramach tzw. II konspiracji powstawały tajne organizacje harcerskie bądź o rodowodzie harcerskim, których członkowie często trafiali do więzień stalinowskiej Polski. Zawłaszczone przez ZMP harcerstwo odrodziło się w grudniu 1956 r. właśnie w Łodzi, na zjeździe nazwanym potem łódzkim. Ekspozycja prowadzi następnie – przez lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte do harcerstwa łódzkiego czasów transformacji i III Rzeczypospolitej.

 Wystawa składa się z 38 paneli zawierających reprodukcji fotografii i faksymile dokumentów pochodzące z archiwum Komisji Historycznej Chorągwi Łódzkiej ZHP, Archiwum Państwowego w Łodzi, Oddziału Łódzkiego IPN i zbiorów prywatnych.

Elementem każdego panelu są chmury tagów. Wystawa skierowana jest przede wszystkim do młodzieży, a chmury tagów dają kontekst ideowy, społeczny i historyczny obrazowanych wydarzeń. W ten sposób – działając poprzez skojarzenia - przesłanie wystawy może trafiać do młodych ludzi, przyzwyczajonych do szukania informacji w sieci i umożliwiać im hipertekstualną wędrówkę przez dzieje harcerstwa.

Ekspozycję w salach Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi wzbogaca prezentacja pamiątek harcerskich, wśród których na szczególną uwagę zasługują notatnik pierwszego komendanta Łódzkiej Chorągwi Męskiej hm. Stefana Szletyńskiego i amarantowa, aksamitna lilijka z jego munduru wojskowego. Wystawę, którą  przygotował zespół Wydawnictwa Marron Edition we współpracy z instruktorami Komendy Chorągwi Łódzkiej ZHP uzupełnia jubileuszowa publikacja w postaci albumu „Harcerski trop prowadzi w przyszłość”.

hm. Marek Skrzydlewski

Zapraszamy także do galerii.